"Plazer hartzeko, solas egiteko, kantatzeko, eta denbora igaraiteko materia"
(Sara, Lapurdi, 1828ko abuztuaren 14a – 1891ko urtarrilaren 2a) euskal idazlea izan zen, Mitxel Elizanbururen lehengusua. Labaienen eta Sarasolaren ustez, XIX. mendeko euskal poetarik onena izan zen, umoretik tristurara erraz igarotzen zekiena. Olerkiez gainera, eleberri labur bat ere idatzi zuen, Piarres Adame izenekoa, 1888an Pauen argitaratu zena.
Wikipediatik hartuta
bideko harriek ikusi dutenean
bideko harrien gainean itzal argi batean
gaueko bide gainean itzal batean
lehen bidean eta azken bidean
bidearen luzean
biziaren bideak, batetik bestera, argiaren berrian
biziak batetik bestera berrian
batek besteari: bat garenean
bat gara bidekoan
bat bidean
bide luze hautsikorrean
betikotz hautsia nahi luketen bidean
askatasunak argitu bide ezinbestekoan
harri hautsiek hautsiduragatik moldatu bidean
biziak heriotzik gabe eraikiko ez zuen bidean
bideko harrien erdian
harri gauean
harrietan
bidean
Lucien Etxezaharreta, “Begira”
Henriette Aire Etxebarren (Urepele, Nafarroa Beherea, 1943ko maiatzaren 22a – ) euskal idazlea da.
Xalbador bertsolari handiaren alaba da. Bere lehen olerkiak Maiatz aldizkarian atera zituen. Olatz Zugastik bere zenbait olerki (Goizeko bortzetan, Kristala porroskan) kantatu ditu. Aipatu lehen olerkiari Jojo eta Ramuntxok ere ipini diote musika. Imanolek (Haurraren aita) edo Beñat Axiarik (Kaska) ere urepeldarraren olerki batzuk erabili izan dituzte.
Wikipediatik hartuta
Bi esku bet betan
Eskuz esku lotzekotan
Fereka bat fereka bi
Bi esku bet betan
Elgarri fereketan
So bat bertzeari so
Elgarrentzat bi itsaso
Uhain bat uhain bi
So bat bertzeari so
Uhain berean bi itsaso
Musu bi uste gabean
Berandurik musu berean
Musu bat musu bi
Musu bi uste gabean
Ahantzirik musu berean
Maitasuna zertarako izendatu
Hedoi gainean ibiltzekotan
Amets bi hedoi berean
Amets bat amets bi
Amets bi doatzi airean
Olerkiaren hitzordua:
Radiokulturatik hartua
Bizi naiz munduan, aspaldi handian.
Beti trixtezian, penak bihotzian:
Amodiotan nintzan izar batekilan
Hura ezin ikus plazer dudanian,
Ez baitut etxian ez eta herrian.
Aira banindadi ainara bezala,
Ardura joan naite maitearen gana:
Nere pena-xangrinen hari erraitera
Bai eta doloren hari salatzera,
Haren ait’amekin solas egitera.
Izan niz Barkoxen kusiaren etxen,
Ahuñaki jaten segur ona baitzen:
Kostaletak errerik, biriak egosirik,
Ogia muflerik, arnoa gozorik;
Han etzen eskasik, maitea, zu baizik…!
Herrikoia
Esaidan, zoriontsuak al zarete
mugaz bestaldeko biztanleak?
kausitzen al duzue maitasunik
sikira zuen maitatuen arteko
ehundiko hogeitabost edo
hogeiaren baitan, ala hemen bezala
mutu al diraute telefonoak,
bihotz mortuak bailiren gauez gau
bihotz mortuak bailiren etxeko
laberintoaren azkeneko salan?
Zuen erresumako lurraldeen artean
ba al dago Greenland edota
Groenlandia deitutako parajerik?
Ospelak al dira hango haranak?
Ba al daude Shell konpainiako
gasolinategiak, eta ez al dira biltzen
tximeletak kolore horiko karrankaletan?
Neguan ere ez? Ez al du esistitu han
Cenizas bezala firmatzen zuen espia batek?
Esaidan, zoriontsuak al zarete
mugaz bestaldeko biztanleak?
Ez al duzue karramarroekin
ametsik egiten? Eta ume itsuekin?
Tom Simpson ziklistarekin akordatzen
al zarete inoiz? -nola
asfisiatu zen Aubisque mendian gora,
nola bere elastikoak axedrez taula apurtu bat
zirudien karreteraren harri txintxarretan?
Mugaz bestaldean, hostoek ematen
al diete babesa fruituei?
Ba al dago marrubirik? Arrain abisalek
ba al dute aurresentipenik
eguzkiaz, ba al dakite argia
eta iluna hitzak bereizten?
Trena hartu eta egunaren
trasparentzian izkutatu zen jendeak,
azken unerarte gorde al zuen
geldi zitekeeneko ilusioa?
ala esan zaidan, haize boladetan
datzala txorien halabeharra,
ba direla portua sekula arkitzen
ez duten untziak itxasoan.
Zuek patua aipatzen duzuenean zertaz
ari zarete, zehazki?
Lan seguru baten abantailaz?
Edo laranjarekin jaten denaz, sinpleki?
Otoi egiterakoan, gogoan izaten
al dituzue desertuko karabanak?
Asko al dira, asko al zarete
mugaz bestaldeko erresuma hartan?
Egunero kaletik ikusten dudan jende hau,
han bizi al da?
Mikel Urdangarinen Bar Puerto diskoko poema bat, Kirmen Uriberen “Bisita”, entzuten duzun bitartean, aukeratu erantzun zuzena.
BISITA (Kirmen Uribe , 2001)
Heroina larrua jotzea bezain gozoa zela
esaten zuen garai batean.
Medikuek esaten dute okerrera ez duela egin,
eguna joan eguna etorri, eta lasai hartzeko.
Hilabetea da berriro esnatu ez dela
azken ebakuntzaz geroztik.
Hala ere egunero egiten diogu bisita
Arreta Intentsiboko Unitateko seigarren kutxara.
Aurreko oheko gaixoa negar batean aurkitu dugu gaur,
inor ez zaiola bisitara agertu diotso erizainari.
Hilabetea arrebaren hitzik entzun ez dugula.
Ez dut lehen bezala bizitza osoa aurretik ikusten,
esaten zigun,
ez dut promesarik nahi, ez dut damurik nahi,
maitasun keinu bat besterik ez.
Amak eta biok soilik hitz egiten diogu.
Anaiak lehen ez zion gauza handirik esaten,
orain ez da agertu ere egiten.
Aita atean geratzen da, isilik.
Ez dut gauez lorik egiten, esaten zigun arrebak,
beldur diot loak hartzeari, beldur amesgaiztoei.
Orratzek min egiten didate eta hotz naiz,
hotza zabaltzen dit sueroak zainetan zehar.
Gorputz ustel honi ihes egingo banio.
Bitartean heldu eskutik, eskatzen zigun,
ez dut promesarik nahi, ez dut damurik nahi,
maitasun keinu bat besterik ez.
Irakurri edota entzun Joseba Sarrionandiaren poema eta gero ariketak egin. Amaitzeko baduzu bere bizitzari buruzko filmaren trailerra.
Maisuaren abotsa entzundakoan jakin-minez
gelditu nintzen:
«Mundua zabala eta arrotza da» zioen
liburu bat eskuetan zabalik.
Ate erdi irekitik ikusi nuen, Maisua, umeen
artean zutik diktatzen:
«Mundua zabala eta arrotza da» errepikatu zuen
eta umeak buruak makurtu eta
lapitzak paperaren kontra sakatuz hasi ziren
idazten: «M u n d u a…»
Maisuak silabak larriduraz iraun erazi zituen
gehitzeko «za-ba-la e-ta…»
gero abotsa ezpainetan zintzilik eutsi ondoren
bukatzeko «…arrotza da».
Libura berriz kontsultatu eta kaligrafiaren
garrantzia azpimarratuz bezala
errepikatu zuen «Mun-du-a za-ba-la…» eta
hizkiak luzeagotuz «e-ta a-rro-tza da».
Orduan pausa laburra egin zuen eta gero errime
berriro: «Mundua zabala eta…»
eta umeteriak, begiak paper lohietatik altzatuz,
oihuka esan zuen: «…arrotza da!».
